Hoe hou ik de wanden en bodem van mijn zwemvijver makkelijk schoon?

Algenbegroeiing op de wanden van een zwemvijver is vaak ongewenst, zeker als het uit de hand loopt. Maar meestal valt het best nog wel mee en eigenlijk is enige begroeiing in een zwemvijver te verwachten.

Als het echt te erg wordt is het natuurlijk een andere zaak. Dan is het zaak om een goed onderhoudsprotocol uit te werken dat nog werkbaar en aangenaam blijft. Om de andere dag met een steelborstel uw wanden staan afschrobben is niet bepaald de leukste job. En al dat frustrerend geschrob is trouwens nefast voor de folie van uw zwemvijver. Een juiste aanpak is daarom essentieel.

Maar waar komt dat spul eigenlijk vandaan, wat veroorzaakt het, wat kan of moet ik eraan doen. Inzicht in de natuur en oorsprong van die aangroeiing staat ons toe om het beter aan te pakken. En dan weten we ook direct welke apparatuur ons daarbij kan helpen.

In dit artikel lichten wij de aard en oorsprong van ‘groen op de vijvermuren’ toe. Ook bespreken we de sturende oorzaken en de geschikte onderhoudsmethodes. In een tweede opvolgingsartikel gaan we in meer detail in op automatische onderhoudsapparatuur die hiervoor specifiek ontwikkeld werd.

Algen of muurmos? Wat is die aanlaging op de wand?

Jawel, die groene toestanden bevatten wel degelijk algen, vele soorten zelfs. Maar we verkiezen de term ‘muurmos’ te gebruiken. Dat doen we omdat die aanlaging veel meer bevat dan enkel algen. Het is een mengsel van algen, mossen, bacteria en beestjes die in een gestructureerd ecosysteem op de muur leven. Het is zelfs zo dat voor veel zwemvijvers een goed ontwikkelde laag muurmos gewenst is. Deze laag functioneert eveneens als bio-filter.

 

  • Let wel: ‘goed ontwikkeld’ betekent wel meer dan een dikke groene smurrie met lange kleverige draden!
  • Een goed ontwikkeld muurmos is een ecosysteem op zichzelf, dat bijdraagt aan de gezondheid van uw zwemvijver.

Stekelbaarsje in zwemvijver

 

In deze zwemvijver is het ‘muurmos’ mooi ontwikkeld. Het vormt een micro-wereld op zichzelf met tal van kleine diertjes, mosjes en algen.

Het vormt dan ook een perfect biotoop voor dit kleine Stekelbaarsje in paaikleed.

Algen op de bodem, is dat ook muurmos?

 

Dat kan ‘muurmos’ zijn, maar meestal is een algengroei op de bodem (diepte > 1.2 m) geen vaste begroeiing. Het is eerder een losse massa die niet uitgroeit tot een gestructureerde laag. Deze biomassa groeit losjes op inwaaiend zand, vuil en bladeren die naar de bodem zinken en daar mettertijd een voedingsbodem vormen. Vaak zwalpen die plukken uiteindelijk mee op de stroming of stijgen zo door zuurstofproductie op naar het oppervlakte. Er kunnen wel interessante gemeenschappen in ontstaan, maar meestal zit er ook een ‘rottingslaag’ tegen de bodem aan. We noemen dit geen muurmos meer.

 

 

In ondiepere zones, op rotsen en tussen de kiezels en lava kan de algenmassa stevig vastzitten. Dit is de zone waar het zonlicht de bodem raakt. Hier kan wel degelijk een interessant ecosysteem ontstaan dat uitgroeit tot ‘muurmos’. De wetenschappelijke term voor deze, vaak gelaagde, vlakliggende structuren is: micro-mat. Ze komen voor in allerlei natuurlijke vijvers en meren, tot zelfs ‘ijsmeren’ in Antarctica. (zoals je ziet ken ik wel degelijk iets van algen 😉 )

Dit soort vergroeide algenontwikkeling verwijderen vergt meer werk omdat je tussen kiezels, rotsen en steentjes moet prutsen. Maar dat hoeft helemaal niet. Het kan geen kwaad dit te laten evolueren tot een natuurlijke begroeiing. Zeker als het wat algen op het substraat in de filterzone betreft. Dan kun je die probleemloos laten groeien. Beschouw het als een micro-jungle van algen, mosjes en kiemende waterplantjes.

 

  • Tenzij je echt een verstopping in de filter vaststelt kun je deze aangroei beter met rust laten.

 

Maar vooraleer je opteert voor de aankoop van een onderhoudstoestel,

 

Wat verwacht je eigenlijk van jouw zwemvijver?

Deze vraag ligt dus duidelijk bij uzelf en uw gezin. Wat verwacht je van uw zwemvijver? Welke mate van natuurlijke biomassa, organische deeltjes en vuildeeltjes zijn acceptabel?

 

  • Mag uw zwemvijver een echt natuurlijk biotoop zijn, waarin allerlei aquatisch leven gedijt? Dan moet je de kans op enige begroeiing op de wand erbij nemen. Dat hoort nu eenmaal bij een zwemvijver.

 

In tweede instantie is er echter nog altijd de mate waarin je de natuur zijn gang laat gaan. Enerzijds betreft dat hoeveel muurmos je laat ontwikkelen? En anderzijds ook op welke lokatie je het muurmos precies laat groeien. Je mag dan wel voor een natuurlijke zwemvijver gekozen hebben, het moet allemaal nog redelijk blijven. Een zwemvijver vergt wel degelijk beheer en onderhoud, ook als je de natuur veel vrijheid laat.

  • Voor trappen en zitranden spreekt het voor zich dat die moeten schoon zijn. Muurmos en algen zijn zeer glad!!

Je kan altijd nog opteren om het muurmos op slechts 1 muur of in een welbepaalde zone te laten ontwikkelen. De rest kun je dan regelmatig reinigen. Zo heb je zowel het voordeel van de natuurlijke diversiteit die je met duikbril kan bewonderen, maar ook een overwegend schone zwemvijver.

  • Maak je geen zorgen over uitzaaien, die ene ontwikkelde muur zal niet direct gaan woekeren en de rest van de vijver aansteken. Het is niet zoals onkruid in de tuin dat zou doen. Je kan dus wel degelijk ‘natuurzones’ in jouw natuurlijke vijver afbakenen.

 

Zwemvijver of bio-zwembad?

 

Wil je een zeer schone en reine wand en bodem, dan kun je beter opteren voor een bio-zwembad.

Die systemen zijn zo uitgewerkt dat er geen voedingsstoffen meer voor het ‘muurmos’ beschikbaar zijn. Daardoor zijn de wanden en bodem zo schoon als van een klassiek zwembad. Enkel een dunne onzichtbare biofilm kan nog ontwikkelen. Die kan je perfect onderhouden met een biorobot.

 

  • Een biozwembad is duidelijk flink wat meer dan een ‘visueel strak ontwerp’. Laat daar geen misverstand over zijn. Het blijft een strikt en puur natuurlijk concept maar vergt een totaal andere installatie dan voor een zwemvijver.
  • Let wel !!! We tolereren in bio-zwembaden geen ionisatie technologie, geen zware metalen, of niet nog efkens ‘in den duik’ wat peroxide of wat chloor bijgieten. Een biozwembad is en blijft 100% natuurlijk zonder toxines in het zwemwater.

Troebel water!

Het water van zowel een zwemvijver als biozwembad moet heel helder zijn. Vlokjes en deeltjes zijn ok voor een zwemvijver, maar een troebele wazigheid helemaal niet. Behoudens de occasionele en kortstondige natuurlijke groene waterbloei in de lente (enkele dagen tot een week), is een troebele watermassa per definitie niet goed. Dan is er echt iets fout en moet je wel degelijk ingrijpen.

Ongeacht uw voorkeur van reinheid, als de zwemvijver een te hoog voedingsgehalte heeft, blijf je algen- en bacteriabloeien hebben. Op de wand, op de bodem en in het water: overal!. Meten is weten! Meet dus eerst het nitraat (stikstof) en fosfaat gehalte van het zwemwater!!! Schaf u een simpele kit in de aquarium winkel in de buurt aan of kijk op onze webwinkel.

De invloed van de waterdichting op uw muurmos!

Aangezien muurmos zich onwikkelt en vasthecht op de wand heeft het materiaal van de muur een invloed. Er is dus een merkelijk verschil tussen wanden in beton, mozaik, folie of liquid liner. Deze keuze heeft een grote invloed en dient meegenomen te worden bij nieuwbouw of renovatie van uw zwemvijver of biozwembad.

De waterdichting van een zwemvijver kan op verschillende manier gebeuren. In een ander blog artikel zullen we hier later in meer detail op ingaan: Hoe maak ik een zwemvijver waterdicht? (nog te verschijnen). Hier schetsen we enkel kort de relevante elementen voor het onderhoud van een zwemvijver.

Hard of flexibel? Er zijn enerzijds harde dichtingen zoals beton, mozaïk of polyester. En anderzijds zijn er de flexibele ‘liner’ systemen die bestaan uit een waterdichte folie of vlies.

Harde structuren vertonen enkel stevige aanlaging in zoverre ze 1) ruw of poreus zijn (aanhechting!) of 2) kalk en fosfaat vrijgeven (als voedingsbron). Bij goede constructies beperkt een aanlaging zijn meestal tot een relatief dunne biofilm die makkelijk te verwijderen is. Wanneer de ondergrond schade, corrosie of barsten vertoont kunnen probleemwoekeringen zich voordoen. Haal er dan een professional bij om een juiste diagnose te stellen. Ook is het weinig raadzaam om betonsteen ‘bloot’ te laten onder water. Typisch begroeien deze dan met dikke pakken algen die moeilijk te verwijderen zijn.

Bij liners ligt het echter anders. Hoewel alle liners ‘vlak en glad’ zijn is er toch nog veel verschil. Behoudens heel foute/oude vijvers, is het gros van de folie-zwemvijvers in ‘Vlaanderland’ met EPDM folie gedicht. EPDM folie die geschikt is voor vijvers (!) heeft zijn voordelen en zelfs de betere kwaliteit is nog relatief doenbaar qua prijs.

Onderhoud en EPDM. Een EPDM liner mag dan wel waterdicht zijn, ze is niet ‘biologisch’ dicht. Dat betekent dat micro-organismes mettertijd in en zelfs doorheen de folie kunnen migreren. De aanlaging op EPDM is daardoor na verloop van tijd zeer sterk verankerd in de folie. Om dit te vermijden is regelmatig onderhoud van het begin af aan daarom zeer belangrijk. Let er op dat EPDM relatief zacht is dus overdadig schrobben met harde borstels is nefast. Kies hier altijd de zachte borstels!!

  • Vermijd plooien en open vouwen in EPDM folies. Dit worden vuilnisbakken waarin afval accumuleert en rotting kan ontstaan. Indien u deze toch hebt dan is het belangrijk ze regelmatig en grondig te stofzuigen. Dit onzichtbare vuil kan aan de basis van overdadige waterbloeien liggen.

TPO en PE folies vormen het beste van beide werelden: ze zijn zowel waterdicht als biologisch dicht. Ze blijven flexibel, zijn glad en bevatten geen voedingsstoffen. Aanwas op wanden en bodem is beperkt en relatief eenvoudig te verwijderen. Doordat deze folies ter plaatse gelast moeten worden, komen plooien en vouwen niet voor. Geen verborgen vuilnisbakken waar je moet aan denken.

TPO/PE folie is een iets grotere investering dan EPDM folie, maar daar staan dan wel een flink aantal extra voordelen tegenover. Duurzaamheid, onderhoudsgemak en strakke plaatsing.

 

  • Je kan trouwens nog kiezen als je zwarte, grijze of groene TPO folie wenst, terwijl EPDM altijd zwart is.

Rots en natuursteen

Rotsen, natuurstenen opstapjes, stenen traptredes,… dit zijn vaak de vervelendste plaatsen om aanlaging te krijgen.

Niet alleen is dit de eerste plaats waar je op stapt (of in trapt 😉 )!!, natuursteen geeft vaak stoffen vrij die algenbloei promoten (kalk, fosfaat). Een poreuze kalksteen (vb ‘blauwe vietnamees’) of andere kalkhoudende rots, als trede of stapsteen, moet daarom vaker gereinigd worden.

Liefst houden we deze plaatsen brand schoon maar zijn het ook de moeilijker materialen in onderhoud. Hiervoor is een goede schrobber met de juiste hardheid de aangewezen oplossing.

Drie categoriën van onderhoudsmethodes

  1. Oxydatief-mineraal
  2. Manueel onderhoud
  3. Geautomatiseerd onderhoud

Oxidatief mineraal onderhoud

Eenvoudig gezegd zijn oxidatieve mineralen, minerale poeders die actieve zuurstof vrijgeven. Ze ‘bruisen’ als het ware in het water en oxideren daardoor organisch materiaal.

  •  Let wel: je ‘brandt’ het vuil hiermee echter niet volledig weg! Daar dient deze methode niet voor.

De werkingsmethode rust op het feit dat door oxydatieve werking ondermeer de hechtingsmolecules (EPS) loskomen waarmee algen en bacteria vastzitten. Daarna komt de ‘alg’ boven te drijven. Vandaar af stroomt het algenmateriaal via de skimmer in de filter waar natuurlijke processen ze zullen verteren. De oxydatie zal ook de celwand van de algen wat aantasten, waardoor vertering sneller verloopt. Je kan de drijvende algen echter ook stofzuigen en afvoeren.

Er bestaan ‘zwaardere’ oxydatieve mineralen die langer ter plaatse oxyderen. Deze liggen op de algen en zijn ideaal om traptredes te reinigen. Deze methode gebruik je best niet op al te frequente basis.

  • Let op ! Bij overmatig gebruik kan de oxydatieve methode natuursteen aantasten.

Doordat we met mineralen werken, beïnvloedt dit onderhoud eveneens de mineralisatie van het zwemwater en de waterbiologie. Het is raadzaam veilige producten te kiezen en na gebruik hiervan terug nuttige bacteria aan het water toe te voegen. Gebruik bij voorkeur enkel onderling afgestemde producten van een degelijk merk!

Bevraag u zeker over het type mineraal en correct gebruik. Vermijd natrium gebaseerde mineralen want de reststof ‘natrium’ is ongewenst voor uw plantenfilter. (Natrium komt namelijk voor in NatriumChloride, ofte keukenzout).

?

Ga verder naar het tweede artikel over dit onderwerp!

In het tweede deel gaan we in meer detail in op de automatisatie van het zwemvijveronderhoud.

We spreken over de Biorobot voor zwemvijver en biozwembad, de BIBER22 automatische wandborstel en de BISAM44 automatische bodemborstel.